مرکز آموزش عالی علوم پزشکی وارستگان

آن روز وقتی دانشجویان وارد کلاس هورمون‌شناسی شدند، چند جعبه سفیدِ بدون نام روی میز استاد توجهشان را جلب کرد؛ جعبه‌هایی که فقط با یک کد مشخص شده بودند. آن‌ها عادت داشتند درباره محور HPG، تستوسترون، LH و FSH در قالب نمودارها و فرمول‌های کتابی صحبت کنند، اما معمولاً ارتباط این مفاهیم با نتیجه واقعی آن در بدن، یعنی کیفیت اسپرم، چندان ملموس نبود.

استاد توضیح داد که این جعبه‌ها حاوی نمونه‌های واقعی و کدگذاری‌شده هستند و قرار است دانشجویان آزمایش کامل اسپرموگرام را انجام دهند؛ آزمایشی مهم در ارزیابی ناباروری. ابتدا مروری کوتاه بر بیوشیمی باروری و نقش هورمون‌ها در تولید اسپرم انجام شد، اما بخش اصلی یادگیری در آزمایشگاه آغاز شد.

دانشجویان با نمونه‌های کدگذاری‌شده کار کردند و شاخص‌هایی مانند غلظت، ویسکوزیته، pH و زمان مایع‌شدن را اندازه گرفتند. سپس زیر میکروسکوپ، تحرک و شکل اسپرم‌ها را بررسی کردند. مفاهیمی مثل «تحرک»، «مورفولوژی» و «غلظت» که تا آن زمان بیشتر در حد واژه‌های کتابی بودند، حالا به تصاویر واقعی زیر لنز میکروسکوپ تبدیل شده بودند.

در ادامه هر گروه نتایج را بر اساس استانداردهای WHO تحلیل کرد و گزارشی از تفسیر یافته‌ها و ارتباط آن‌ها با هورمون‌های بدن تهیه کرد. کدگذاری نمونه‌ها نیز باعث شد محرمانگی حفظ شود و دانشجویان در کنار مهارت علمی، اهمیت اخلاق حرفه‌ای را هم در عمل تجربه کنند.

برای آشنایی بیشتر، استاد لام‌هایی از موارد غیرطبیعی مانند آزواسپرمی یا اختلالات شدید شکل اسپرم نیز نشان داد تا دانشجویان بتوانند تفاوت‌ها و علل احتمالی آن‌ها را بهتر درک کنند.

پایان ترم که رسید، نگاه دانشجویان به این درس تغییر کرده بود. آن‌ها فهمیدند هورمون‌ها فقط عدد و نمودار نیستند؛ بلکه به‌طور مستقیم با سلامت و آینده افراد ارتباط دارند. و همان جعبه‌های کوچک بی‌نام، به نقطه‌ای مهم در تجربه یادگیری آن‌ها تبدیل شد.

دکتر حسین جاوید (متخصص بیوشیمی پزشکی)