معرفی رشته علوم آزمایشگاهی

رشته علوم آزمایشگاهی درباره چیست؟

علوم آزمایشگاهی یکی از رشته‌های علوم پزشکی است که نقش مهمی در فرآیند تشخیص، پایش و پیشگیری از بیماری‌ها دارد. در این رشته، دانشجویان با اصول علمی و عملی بررسی نمونه‌های زیستی مانند خون، ادرار، ترشحات، مایعات بدن و سایر نمونه‌های بالینی آشنا می‌شوند و روش‌های مختلف آزمایشگاهی را برای شناسایی عوامل بیماری‌زا، بررسی عملکرد اندام‌ها و ارزیابی شاخص‌های مختلف سلامت فرا می‌گیرند.

نتایج آزمایش‌های تشخیصی بخش مهمی از اطلاعات مورد نیاز پزشکان برای تشخیص بیماری، انتخاب و پایش درمان و ارزیابی وضعیت بیمار را فراهم می‌کند. از این رو، دقت علمی، مهارت عملی، رعایت اصول کنترل کیفیت و مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای از ویژگی‌های اساسی در این رشته به شمار می‌رود.

رشته علوم آزمایشگاهی برای چه کسانی مناسب است؟

تحصیل در رشته علوم آزمایشگاهی برای افرادی مناسب است که به علوم زیستی و پزشکی، فعالیت‌های آزمایشگاهی و کار با تجهیزات و فناوری‌های تشخیصی علاقه‌مند هستند. دقت و توجه به جزئیات، توانایی کار منظم و مسئولانه، علاقه به یادگیری روش‌های علمی و آزمایشگاهی و توانایی تحلیل و تفسیر داده‌های آزمایشگاهی از جمله ویژگی‌هایی هستند که می‌توانند مسیر موفقیت دانشجویان این رشته را هموار کنند. این رشته علاوه بر فعالیت‌های تشخیصی، زمینه‌های متنوعی برای ادامه فعالیت در حوزه‌های پژوهشی، آموزشی و صنایع مرتبط با علوم آزمایشگاهی فراهم می‌کند.

دانشجویان علوم آزمایشگاهی چه می‌آموزند؟

برنامه آموزشی رشته علوم آزمایشگاهی مجموعه‌ای از دانش نظری و مهارت‌های عملی را دربرمی‌گیرد. دانشجویان در طول دوره تحصیل با حوزه‌های مختلف علوم آزمایشگاهی پزشکی آشنا می‌شوند، از جمله:

• بیوشیمی پزشکی
• هماتولوژی و بانک خون
• میکروب‌شناسی و باکتری‌شناسی پزشکی
• ایمنی‌شناسی پزشکی
• انگل‌شناسی پزشکی
• قارچ‌شناسی پزشکی
• ویروس‌شناسی
• ژنتیک و روش‌های تشخیص مولکولی
• مبانی نمونه‌گیری و آماده‌سازی نمونه‌های بالینی
• روش‌های میکروسکوپی و رنگ‌آمیزی
• روش‌های مختلف شناسایی و تشخیص عوامل بیماری‌زا
• روش‌های ایمونولوژیک و ایمونواسی
• روش‌های بیوشیمیایی و تجزیه‌ای
• اصول کنترل کیفیت و ایمنی در آزمایشگاه

بخش مهمی از آموزش این رشته به فعالیت‌های عملی اختصاص دارد تا دانشجویان بتوانند آموخته‌های نظری خود را در محیط آزمایشگاه به کار بگیرند و با فرآیند واقعی انجام آزمایش‌های تشخیصی آشنا شوند.

دانش‌آموختگان علوم آزمایشگاهی چه توانمندی‌هایی کسب می‌کنند؟

فارغ‌التحصیلان این رشته پس از طی دوره آموزشی، با مجموعه‌ای از روش‌ها و فناوری‌های مورد استفاده در آزمایشگاه‌های پزشکی و تحقیقاتی آشنا می‌شوند. از جمله این توانمندی‌ها می‌توان به انجام و ارزیابی روش‌های میکروسکوپی، روش‌های کشت و شناسایی میکروارگانیسم‌ها، آزمایش‌های بیوشیمیایی و ایمونولوژیک، روش‌های تشخیص مولکولی و کار با تجهیزات آزمایشگاهی اشاره کرد. همچنین آشنایی با اصول کنترل کیفیت، ایمنی زیستی، مدیریت صحیح نمونه‌ها و رعایت الزامات حرفه‌ای، بخش مهمی از مهارت‌های مورد نیاز یک کارشناس علوم آزمایشگاهی را تشکیل می‌دهد.

بازار کار این رشته چگونه است؟

 دانش‌آموختگان علوم آزمایشگاهی می‌توانند متناسب با زمینه تخصصی، مهارت‌ها و مقررات حرفه‌ای، در بخش‌های مختلف تشخیصی، پژوهشی، آموزشی و صنعتی فعالیت کنند. برخی از محیط‌های کاری مرتبط با این رشته عبارت‌اند از:

• آزمایشگاه‌های تشخیص پزشکی بیمارستان‌های دولتی و خصوصی
• آزمایشگاه‌های تشخیص طبی
• آزمایشگاه‌ها و مراکز بهداشتی و درمانی
• مراکز تحقیقاتی و پژوهشی
• دانشگاه‌ها و مراکز آموزش و پژوهش
• آزمایشگاه‌های پزشکی قانونی
• آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت صنایع دارویی
• شرکت‌های تولیدکننده تجهیزات، کیت‌ها و مواد آزمایشگاهی
• شرکت‌های تأمین و توزیع محصولات و تجهیزات آزمایشگاهی

گسترش روش‌های تشخیص مولکولی، فناوری‌های نوین آزمایشگاهی و نیاز روزافزون نظام سلامت به خدمات تشخیصی، موجب شده است علوم آزمایشگاهی با حوزه‌های متنوعی از علوم پزشکی، زیست‌فناوری و فناوری‌های تشخیصی ارتباط داشته باشد.

مقاطع تحصیلی رشته:

فارغ التحصیلان دوره کارشناسی علوم آزمایشگاهی می توانند در هریک از شاخه های مرتبط با رشته‌هایی مانند ژنتیک انسانی-  بیوشیمی – خون شناسی – ایمنی شناسی – باکتری شناسی – میکروب شناسی – انگل شناسی – ویروس شناسی – قارچ شناسی – سم شناسی – بیو تکنولوژی و… در مقطع کارشناسی ارشد و سپس دکترای تخصصی (Ph.D ) ادامه تحصیل دهند.

مهم ترین دروس رشته علوم آزمایشگاهی چیست؟

مهمترین دروس این رشته عبارتند از: زیست شناسی سلولی ملکولی، فیزیولوژی، بیوشیمی عمومی، آناتومی به همراه آزمایشگاه، بافت شناسی، میکروب شناسی عمومی، انگل شناسی، ویروس شناسی، ایمنی شناسی پزشکی، بیوشیمی پزشکی، قارچ شناسی پزشکی، خون شناسی، فارماکولوژی، آسیب شناسی، ژنتیک پزشکی، باکتری شناسی، آشنایی با بیماری های داخلی، سم شناسی و هورمون شناسی.

چیدمان ترمی(لیست دروس) رشته علوم آزمایشگاهی را اینجا می‌توانید مشاهده کنید

دستاوردهای این رشته چیست؟

فارغ‌التحصیلان این رشته :

•  تشخیص بیماری‌ها و پیگیری مسیر درمان را به عهده دارند.
• خدمات آزمایشگاهی بالینی مورد نیاز جامعه را برآورده می سازند.
• خدمات آزمایشگاهی مورد نیاز مراکز بهداشتی کشور که برای پیشگیری و حفظ سلامت لازم است، تأمین میکند.
• از اصول و فنون جدید روش تدریس و یادگیری در حیطه‏‌های نظری ـ عملی و کارآموزی در عرصه استفاده میکند.
• فارغ‏ التحصیلان بتوانند در حیطه‏‌های مختلف آموزشی، تحقیقاتی، خدماتی و تولیدی خدمات آزمایشگاهی مورد نیاز جامعه را پوشش می دهند.
• باتوجه به تغییر سریع و مداوم روش‏‌های آزمایشگاهی، فارغ‏ التحصیلان این رشته از توانایی تطبیقی خود با تکنولوژی جدید برخوردار هستند.

برای آشنایی با وضعیت اشتغال یا ادامه تحصیل دانش آموختگان رشته علوم آزمایشگاهی علوم پزشکی وارستگان اینجا کلیک کنید.

چرا رشته علوم آزمایشگاهی مهم است؟

بیش از 70 درصد تصمیم‌هایی که پزشکان برای تشخیص و درمان اتخاذ میکنند براساس نتایج آزمایشگاه است و بنابراین آزمایشگاه نقش بسیار حیاتی در سیستم بهداشتی دارد زیرا هدف آزمایشگاه این است که اطلاعات زیر را به پزشک و تیم بهداشتی ارائه بدهد:

•  آزمایشگاه باید بیماری یا حساسیت به بیماری را تشخیص دهد.
• نتایج آزمایشگاهی میتواند یک تشخیص را تایید یا رد کند.
• پزشکان را در کنترل و درمان بیماری راهنمایی کند.
• کارشناس آزمایشگاه با انجام آزمایشهای مخصوص اثر بخشی دارو را بررسی کند.

آزمایشگاه همچنین یک نقش بسیار مهم در تحقیق و آموزش، طراحی و بکارگیری تکنولوژی اطلاعات و بهبود کیفیت دارد. برای اینکه آزمایشگاهی به صورت موفق به اهداف خود برسد، باید از تجربه پزشکی، علمی و تکنیکی بهره‌مند باشد و از منابعی چون پرسنل، تجهیزات پردازش داده، منابع و امکانات و مهارت های ارتباطی، اجرایی و مدیریتی استفاده کند.

دانش آموختگان این رشته چه توانمندی هایی کسب می کنند؟

کارشناسان علوم آزمایشگاهی برای انجام خدمات آزمایشگاهی از انواع تجهیزات و روش‏‌های مختلف آزمایشگاهی استفاده می‌کنند، این روش‏‌ها شامل مطالعات میکروسکوپی، روش‏‌های تشخیصی ملکولی، روش‏‌های مختلف تجزیه شیمیایی، ایمونولوژیکی و شناسایی باکتریولوژیکی است.

درآمد رشته علوم آزمایشگاهی چقدر است؟

درآمد فارغ‌التحصیلان این رشته بسیار متغیر است و بستگی به جایگاه شغلی دارد. بطور مثال درآمد افرادی که در آزمایشگاه تشخیص طبی مشغول به کار هستند از حدود 12 میلیون تومان (سال 1402) میتواند شروع شود و قاعدتا فارغ التحصیلانی که آزمایشگاه تشخیص طبی تاسیس کرده اند ماهانه درآمد بالای 100 میلیون تومان خواهند داشت.

آیا امکان تاسیس آزمایشگاه برای فارغ‌التحصیلان این رشته وجود دارد؟

افرادی که در مقطع دکتری علوم آزمایشگاهی فارغ التحصیل می‌شوند اجازه راه‌اندازی آزمایشگاه در گرایش تخصصی خودشان را دارند. بنابراین افرادی که قصد تاسیس آزمایشگاه دارند باید در یکی از رشته های پاتولوژی و علوم آزمایشگاهی مدرک دکتری حرفه‌ای را داشته باشند.

آیا رشته علوم آزمایشگاهی طرح دارد؟

بله رشته علوم آزمایشگاهی مانند بسیاری دیگر از رشته های زیرمجموعه وزارت بهداشت دارای 2سال طرح اجباری است. لازم به ذکر است هر ساله لیست رشته های مشمول طرح نیروی انسانی وزارت بهداشت از طریق سامانه رشد پزشکی منتشر می شود. افرادی که بر اساس لیست رشته های اجباری و اختیاری ، مشمول طرح خدمت پزشکی می شوند، می بایست در بازه زمانی تعیین شده برای نام نویسی اقدام نمایند.  طرح اجباری 2 ساله بدین صورت است که وزارت بهداشت را ملزم به فراهم کردن شغل برای فارغ التحصیلان حداقل برای 2 سال میکند و فارغ التحصیل در دوره طرح علاوه بر کسب تجربه، ازحقوق و مزایا بهره مند میشود و  دارای 2 سال سابقه کار در یکی از مراکز دولتی می شود. معمولا حقوقی نیز به مشمولان پرداخت می شود که در این خصوص وزارت بهداشت و دانشگاه محل جذب متقاضی تصمیم گیری می کنند اما این مبلغ معمولا معادل کارکنان رسمی می باشد.

آیا امکان تحصیل در رشته علوم آزمایشگاهی بدون کنکور وجود دارد؟

خیر. از سال 1394 تا سال 1397  به منظور رفع تقاضا و تکمیل کادر نیروی درمان، پذیرش رشته علوم آزمایشگاهی بدون کنکور در مقطع کاردانی صورت گرفت. اما چون رشته علوم آزمایشگاهی از جمله رشته‌های با متقاضی بالا در زیر گروه کنکور تجربی است که سالانه افراد زیادی بر سر قبولی در این رشته با هم رقابت می‌کنند. بر اساس تصمیم وزارت بهداشت همانند اغلب رشته‌های پیراپزشکی مثل پرستاری، مامایی و هوشبری از سال 97 به بعد پذیرش اغلب رشته‌های پیراپزشکی فقط منوط به شرکت و قبولی در آزمون سراسری شد. علوم پزشکی وارستگان هم به عنوان اولین و تنها غیرانتفاعی علوم پزشکی کشور فقط از طریق کنکور سراسری در رشته علوم آزمایشگاهی دانشجو جذب میکند. آخرین رتبه قبولی پذیرش رشته علوم آزمایشگاهی در سال 1402 علوم پزشکی وارستگان را در جدول زیر مشاهده کنید.

چرا رشته علوم آزمایشگاهی را انتخاب کنیم؟(اینجا بخوانید)